New York, New York ­čÄ ÔÖź ÔÖČ

New York, New York ­čÄ ÔÖź ÔÖČ ­čÄ╝

Defalarca turist g├Ât├╝rd├╝─č├╝m, B.MÔÇÖde (Birle┼čmi┼č Milletler) ├žal─▒┼č─▒rken ya┼čad─▒─č─▒m bir ┼čehirdir New York. Pandemi sonras─▒ bu kez ┼čehirde Turist olmak istedim. Neler de─či┼čmi┼č, neler g├Ârd├╝m, ya┼čad─▒m payla┼čmak istedim;

├ľncelikle ┼čunu s├Âylemem laz─▒m. Bu ┼čehir Amerikal─▒lar─▒n tabiri ile ÔÇťDowngradeÔÇŁ olmu┼č. Yani ya┼čam, hareket ve canl─▒l─▒k bir t─▒k d├╝┼čm├╝┼č, ┼čehir adeta bir ├Ânceki s├╝r├╝m├╝ne d├Ânm├╝┼č. Eski kalabal─▒klar yok. China Town, Little Italy mahalleleri birer ├Âl├╝ ┼čehir haline d├Ân├╝┼čm├╝┼č. ├ľrne─čin China TownÔÇÖda her 10 restorandan 9’u kapal─▒. A├ž─▒k olanlar ise a─č─▒rl─▒kl─▒ paket servis yap─▒yorlar. Mesela, Pekin ├Ârde─čini tek bir restoranda bulup yiyebildim.

─░nsanlar sab─▒rs─▒zla┼čm─▒┼č, kabala┼čm─▒┼č. Arabalar ─▒┼č─▒kta ye┼čil yanar yanmaz ─░stanbullu misali ├Ân├╝ndeki araca korna ├žal─▒yor. MetroÔÇÖda, birbirine omuz atan atana. ├ľz├╝r dileme, birbirine kap─▒ tutmalar, asans├Ârde g├╝nayd─▒nlar kalkm─▒┼č.

Bizim ÔÇťGetirÔÇŁ her yerde. Disiplinli ve tek tip k─▒yafetliler. GetirÔÇÖe halk aras─▒nda ÔÇťGet hereÔÇŁ diyorlar. Central ParkÔÇÖ─▒n me┼čhur Faytoncular─▒ ile Sepetli Bisikletle Taksicilik yapanlar─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ da T├╝rk. Uber muhte┼čem ├žal─▒┼č─▒yor. Taksiler, ÔÇťRush hourÔÇŁ yani yo─čun i┼č saatlerinde, 16-18 aras─▒ daha pahal─▒. City Bike ad─▒n─▒ verdikleri belediye bisikletleri art─▒k her yerde. Bisiklet yollar─▒n─▒ da yapm─▒┼člar. ┬áElektrikli ScooterÔÇÖler ├žok yayg─▒n de─čil, T├╝rkiyeÔÇÖdeki gibi kiralama, kald─▒r─▒m i┼čgali yok.

New YorkÔÇÖta sokaklar 20 sene ├Ânce ├╝re kokard─▒, ┼čimdi esrar kokuyor. ├ç├╝nk├╝ art─▒k esrar, ot i├žmek su├ž de─čil, ticaretini yapmak su├ž. Pandemiden sonra evsizler (Homeless) ├žo─čalm─▒┼č, 3 kat─▒na ├ž─▒km─▒┼člar. Eskiden zarars─▒zlard─▒. Art─▒k kriminal hale gelmi┼čler. Gasp hatta 2 g├╝nde bir cinayet i┼člemeye ba┼člam─▒┼člar. Ben oradayken, otelimin yan─▒ndaki metro istasyonunda bir gen├ž k─▒z─▒ ├Âld├╝rd├╝ler. Bu ┼čehirde ya┼čayanlar─▒n tecr├╝besine g├Âre ÔÇťasla bir evsizin g├Âz├╝ne bakmayacaks─▒n─▒zÔÇŁ. ├ťst├╝n├╝ze ├žekersiniz. GaspÔÇÖa u─črarsan─▒z ├╝stelemeyin, yava┼č├ža c├╝zdan─▒n─▒z─▒ ├ž─▒kart─▒p yana, 2 metre uza─ča at─▒n ve ters y├Âne do─čru ka├ž─▒n. Baz─▒ evsizler so─čuk k─▒┼č g├╝nlerinde d─▒┼čar─▒da kal─▒p, yiyecek ekmek pe┼činde ko┼čmaktansa, ├Âzellikle 3-5 ay yat─▒p ├ž─▒kacaklar─▒ su├žlar i┼čliyorlar.

Ma─čazalar─▒n a─č─▒rl─▒kl─▒ 11ÔÇÖde a├ž─▒l─▒yor. Baz─▒lar─▒nda tezgahtarlar m├╝┼čterilerini alk─▒┼člarla kar┼č─▒l─▒yorlar. Bu ├žok ho┼čuma gitti. Birle┼čmi┼č MilletlerÔÇÖin kar┼č─▒s─▒nda yeniden yap─▒lan T├╝rk Evi muhte┼čem olmu┼č. Yeni binada, misafirhane ve k├╝lt├╝rel etkinliklerin de yap─▒labilece─či b├Âl├╝mler yap─▒lm─▒┼č. ├ťnl├╝ m├╝zikallerin, tiyatrolar─▒n oldu─ču BrodwayÔÇÖde ise ├žo─ču mekan hala kapal─▒. Art─▒k AmerikaÔÇÖda bizim i├žin ucuz bir ┼čey yok. Fiyatlar burada son 2 y─▒ld─▒r alm─▒┼č ba┼č─▒n─▒ gitmi┼č. Hem dolar baz─▒nda her ┼čey artm─▒┼č, hem de bizim param─▒z dolar kar┼č─▒s─▒nda de─čer kaybetti. K├╝├ž├╝k ┼či┼če su b├╝fede 3 k├╝sur dolar (45-50 TL). D├╝┼č├╝n├╝n gerisini.

AmerikaÔÇÖda vergi olay─▒ her zamanki gibi can s─▒k─▒yor. Her eyaletin vergisi farkl─▒. Asl─▒nda bizde %18 olan KDV onlarda de─či┼čik bir isimle %8,25. Ancak moral bozan ne? Bir ┼čeyi 100 dolar g├Âr├╝yorsun. Kasaya gidiyorsun. Hooop 108.25. Yani ├╝st├╝ne vergi. Koy i├žine vergiyi karde┼čim. Ne ├Âdeyece─čimizi bilelim. T├╝m yabanc─▒lar─▒n ┼čik├óyeti bu. Yabanc─▒lar deyince akl─▒ma geldi. Ma─čazada ikincisine %50 indirim var. ├ľn├╝mde de kendi dilini konu┼čtu─čum bir Kuzey Avrupal─▒. Dedim; ÔÇťberaber alal─▒m, ben ├Âdeyeyim, sen de bana indirimli ├ÂdeÔÇŁ. En az 30 dolar kar edecek. Kasa s─▒ras─▒ ona gelene kadar olay─▒ anlatamad─▒m. G├Âz├╝n├╝ seveyim G├╝ney Avrupa ve Balkanlar…

Asl─▒nda, New YorkÔÇÖta nereden al─▒┼čveri┼č yap─▒l─▒r diye sorarsan─▒z ben ÔÇťart─▒k yap─▒lmazÔÇŁ derim. Ama illa param var, sa├žar─▒m derseniz buyurun; 5.Caddede Saks 5th Avenue ve MacyÔÇÖs de her marka ├╝r├╝n var. Markalar─▒ daha ucuz nereden al─▒r─▒m diyenlere ÔÇťTarget veya karde┼či MarchallÔÇŁ derim. Ama Outlet isteyenlere ┼čehir d─▒┼č─▒ndaki Woodbury Outlet veya Atlantic CityÔÇÖye gitmelerini tavsiye ederim. ─░la├ž, Vitamin ve benzer ├╝r├╝nler i├žin Walgreens, CVS ideal.

New YorkÔÇÖta al─▒┼čamad─▒─č─▒m bir ┼čey daha var. Bah┼či┼č. Eskiden fi┼čin ├╝zerinde yazard─▒ bah┼či┼č miktarlar─▒. Kredi kart─▒yla istedi─činiz bah┼či┼či fi┼če yazar, hesapla birlikte ├Âderdiniz. Normal bah┼či┼č %10, servis iyi dersen 15-18 ve ├žok iyi %20. Ancak art─▒k baz─▒ garsonlar y├╝zs├╝zle┼čmi┼č. Yeme─čin ortas─▒nda geliyor, ÔÇťYemek nas─▒l?ÔÇŁ diye soruyor. E─čer kibarl─▒k yap─▒p ÔÇťVery goodÔÇŁ dediniz mi %20 bah┼či┼č ├žal─▒┼č─▒yor. Eksik verirseniz ba┼č─▒n─▒za ek┼čiyorlar. Sordum; Manhattan’da garsonlar─▒n ayl─▒k kazan├žlar─▒ 6.000 dolardan ba┼čl─▒yormu┼č. Ayl─▒k 20-25.000 dolar kazanan garsonlar varm─▒┼č. ─░yi i┼č.

Bir g├╝n kumarhaneler ┼čehri Atlantic CityÔÇÖye gittim. New YorkÔÇÖa 2-2,5 saat mesafede. Las Vegas ├žakmas─▒ bir yer. Ama ┼čehir ucuz. Al─▒┼čveri┼č yapmak isteyenler i├žin ideal. Outlet var. Otob├╝sle gelenlere 20 dolarl─▒k kumarhane kart─▒n─▒ bedava veriyorlar. Zaten otob├╝s fiyat─▒ 20 dolar. Atlantic City d├Ân├╝┼č├╝ otobanda bir kez daha Polis ┼čiddetine ┼čahit oldum. H─▒z s─▒n─▒r─▒n─▒ ge├žen siyahi bir kad─▒n─▒ Polis durdurmu┼č. AmerikaÔÇÖda bu durumda hemen cam─▒ a├ž─▒p ellerinizi direksiyona koyman─▒z gerek. Sonra tek elle ve yava┼č├ža ehliyetinizi vermelisiniz. E─čer h─▒z s─▒n─▒r─▒n─▒ ├žok a┼čt─▒ysan─▒z veya alkol ┼č├╝phesi varsa, polis isterse sizi d─▒┼čar─▒ al─▒p kaportaya dayayarak bacaklar─▒n─▒z─▒ tekmeyle sa─ča sola a├ž─▒yor. Bazen de ters kelep├že tak─▒p ├╝st aramas─▒ yap─▒yorlar. New York’ta da ├Âyle. ─░ki zenci kavga ediyorlar, gelen polis kar-ya─čmur-so─čuk dinlemeden ikisini de y├╝z├╝st├╝ kald─▒r─▒ma yat─▒r─▒yor. Ayn─▒ kavgay─▒ beyazlar aras─▒nda, gece barlar soka─č─▒nda (Greenwich Village) g├Ârd├╝m. Ancak polisin benzer muamelesini g├Ârmedim. Son derece kibard─▒.

Sokaklarda PCR testleri yerli-yabanc─▒ herkese bedava, ├╝stelik sonucu 10 dakikada e-mail at─▒yorlar.

New YorkÔÇÖta ─▒rk├ž─▒l─▒k var m─▒? G├Âr├╝n├╝rde yok. Hatta zenci kelimesini (negro, niger) laf aras─▒nda bile kullanamazs─▒n. Bizde bile korkudan ├žikolatan─▒n ad─▒n─▒ de─či┼čtirdiler. Ama girin l├╝ks bir bara restorana, siyahlar ayr─▒ beyazlar ayr─▒ masalarda. Hatta mahalleleri bile ayr─▒ ayr─▒. Ayn─▒ i┼čyerinde beyazlar daha kolay y├╝kseliyor ve daha iyi maa┼č al─▒yorlar. Ayr─▒ca, istisnalar hari├ž pek de ayr─▒ ─▒rktan sevgililer g├Âremezsiniz.

New York 24 saat g├╝r├╝lt├╝l├╝. G├╝r├╝lt├╝n├╝n en b├╝y├╝k sebebi ─░tfaiye ve Polis. En ufak bir olayda car car car sirenlerle olay yerine gidiyorlar. Ne oldu? La─č─▒m ta┼čm─▒┼č. Ne oldu? Biri restoranda hesaba itiraz etmi┼č, restoran polis ├ža─č─▒rm─▒┼č. Bir de S.W.A.T. (Special Weapons and Tactics) ekibi var ki onlar da normalde ├žok ├Âzel g├Ârevler i├žin yeti┼čtirilmi┼č. Ancak onlar da toplumsal olaylara, bar kavgalar─▒na gitmeye ba┼člam─▒┼člar.

New YorkÔÇÖta gezerken g├╝nde 20-25.000 ad─▒m at─▒yorum. Seviyorum ben bu ┼čehri. Her an, her sokakta kar┼č─▒ma bir s├╝rpriz ├ž─▒kmas─▒n─▒ seviyorum, Restoranlar─▒n─▒, Barlar─▒n─▒, MetroÔÇÖsunu, karga┼čas─▒n─▒, yeniliklerini seviyorum. Bir de her ┼čeyin en iyisini, en yenisini, g├╝zelini ilk bu ┼čehirde buluyorsunuz. D├╝nyan─▒n en iyi m├╝zeleri, mimarisi, en son teknolojisi, en zenginleri, en pahal─▒ evleri, arabalar─▒, m├╝cevherleri, tablolar─▒, en l├╝ks, en g├╝zel butikleri, finans─▒n, sanat─▒n, e─člencenin hatta ba┼čta NYU ve Colombia gibi ├╝niversiteleri ile e─čitimin kalbi de burada.

Aaa, bir bakt─▒m yazarken 3. sayfaya gelmi┼čim. Neyse, k─▒saca;

New York bana iyi geliyor.